فن تخلیه آتش نشانی چیست و در کجا کاربرد دارد؟
در هر سیستم کنترل دود، نخستین چالش مدیریت جریان گازهای داغ و محصولات احتراق است؛ عناصری که در صورت عدم تخلیه صحیح، ظرف چند دقیقه تعادل حرارتی فضا را برهم زده و عملکرد سازه، تجهیزات و مسیرهای خروج را مختل میکنند. فن تخلیه آتش نشانی برای کنترل این شرایط طراحی شده تا جریان هوا را به گونهای هدایت کند که رفتار دود قابل پیشبینی و قابل مدیریت باشد.. در واقع، این فن بهعنوان بخشی از سامانه کنترل دود (Smoke & Heat Exhaust) شناخته میشود.
چگونه فن تخلیه آتش نشانی کار میکند؟
فن تخلیه آتش نشانی در حالت عادی برای تهویه معمولی (هواگیری، کاهش آلایندهها) استفاده شود و در حالت اضطراری (حریق) به «حالت دود» (smoke-extraction mode) منتقل میشود.
در زمان آتشسوزی، حسگرهای دود یا سیستم هشدار فعال میشوند و فرمان به فن صادر میشود. سپس فن با پرهها یا امپیلر خود، هوای آلوده، دود و گاز گرم را مکیده یا به سمت خروج هدایت میکند. در ساختمانهای کانال دود، فن معمولا به کانال متصل است و دود را به بیرون هدایت میکند. اما در برخی فضاها (مثل پارکینگها یا تونلها) از فنهایی استفاده میشود که بدون کانال — مانند جتفن یا فن محوری مقاوم — عمل میکنند.
محصولات ایرانیان فنفنهایی که برای تخلیه دود طراحی میشوند غالباً با استانداردهایی مانند EN 12101-3 مطابقت دارند؛ یعنی آزمونهایی برای مقاومت در دماهای بالا و تضمین عملکرد در شرایط اضطراری پشت سر گذاشتهاند.
چه ویژگیهایی برای فن تخلیه آتش نشانی دارای اهمیتاند؟
- مقاومت حرارتی و دوام در دماهای بالا: فن باید بتواند دود و گازهای داغ را حتی در شرایط بسیار حرارتی تحمل کند. در فنهای استاندارد، نمونههایی وجود دارد که در دمای بالا برای چند ده دقیقه یا بیشتر تست شدهاند.
- توان بالا و جریان مناسب هوا: برای تخلیه سریع دود و گاز، فن باید دبی و فشار کافی داشته باشد تا جریان هوای مورد نیاز ایجاد شود.
- امکان عملکرد اضطراری و اتوماتیک: بهمحض تشخیص دود یا آتش، فن باید بتواند بدون تأخیر فعال شود و سیستم تخلیه را شروع کند.
- انعطاف در طراحی و نصب: در فضاهایی که کانالکشی ممکن نیست (مثل پارکینگ، تونل)، فن باید بهصورت مستقل و قابل نصب مستقیم باشد.
در چه مکانهایی استفاده میشود؟
فن تخلیه آتش نشانی در ساختمانها و فضاهایی کاربرد دارد که خطر تجمع دود یا گاز وجود دارد، یا نیاز است هوای آلوده یا دود به سرعت تخلیه شود. موارد مهم عبارتاند از:
پارکینگهای تحتزمین یا طبقاتی
پارکینگها بهدلیل وجود خودروها، بنزین، گاز و امکان آتشسوزی خودرو، بسیار در معرض خطر دود و گاز هستند. نصب فن تخلیه دود در این فضاها برای تخلیه دود یا گاز CO ضروری است. بسیاری از تولیدکنندگان توصیه میکنند در پارکینگها از فنهایی استفاده شود که استاندارد تخلیه دود (Smoke Exhaust) را دارند.
تونلها و زیرگذرها
در تونلها غالباً تهویه طبیعی وجود ندارد. اگرآتش یا دود در تونل ایجاد شود، استفاده از فن تخلیه دود یا جتفن تونلی ضروری است تا جریان طولی هوا برقرار شود و دود از مسیر خروج هدایت گردد.
ساختمانهای عمومی، تجاری یا صنعتی با فضاهای وسیع یا کانالکشی محدود
مراکزی مانند مجتمعهای تجاری، انبارها، سالنهای بزرگ، کارخانهها و ساختمانهایی با فضای باز یا سقف بلند ممکن است به کانالکشی گسترده دسترسی نداشته باشند. فن تخلیه دود در این شرایط ابزار مناسبی برای تخلیه دود و تهویه اضطراری است.
مکانهایی با تجمع جمعیت زیاد یا کاربری حساس (مثل بیمارستان، هتل، فرودگاه)
در این نوع فضاها حفظ ایمنی و امکان خروج سریع در صورت آتشسوزی حیاتی است؛ فن تخلیه آتش نشانی کمک میکند مسیرهای خروج پاک و قابل تنفس بمانند.
مزایا و محدودیتها
فن تخلیه آتش نشانی ایمنی خروج افراد را در شرایط اضطراری بهشدت افزایش میدهد و شانس نجات و عملیات امداد را بالا میبرد. استفاده از آن در فضاهای بسته با تهویه ضعیف (پارکینگ، تونل) ضروری است. همچنین، چون برخی مدلها — مثلاً جتفن — نیاز به کانال ندارند، از نظر هزینه و پیچیدگی نصب، صرفهجویی میشود.
محدودیتها / نکات مهم
برای مؤثر بودن، فن باید دقیق انتخاب، نصب و نگهداری شود. اگر قدرت هوادهی یا موتور مناسب نباشد، عملکرد در شرایط حریق ضعیف میشود. همچنین سازگاری با استانداردها (مقاومت حرارتی) و وجود سنسور/کنترل اتوماتیک ضروری است.
نتیجهگیری
فن تخلیه آتش نشانی ابزاری ضروری برای ایمنی ساختمانها و فضاهای پرخطر است. در محیطهایی مانند پارکینگ، تونل، فضاهای صنعتی یا ساختمانهای بزرگ که احتمال دود و گاز وجود دارد، چنین فنی باید در طراحی لحاظ شود. استفاده از فن تخلیه دود با استاندارد معتبر، توان کافی و نصب صحیح میتواند تفاوت میان فرار ایمن و فاجعه در زمان آتشسوزی باشد.
بدون دیدگاه